Với lợi thế về nguyên liệu phong phú và truyền thống ẩm thực đa dạng, ngành thực phẩm Việt Nam đang có cơ hội vàng để bứt phá trên thị trường quốc tế nhờ ứng dụng công nghệ 4.0. Từ những làng nghề truyền thống đến các nhà máy hiện đại, cuộc chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, hứa hẹn mang lại những bước nhảy vọt về chất lượng và quy mô sản xuất.
Ngành công nghệ thực phẩm Việt Nam đang đứng ở một ngã ba đường quan trọng. Một bên là truyền thống hàng nghìn năm với những bí quyết gia truyền được lưu truyền qua các thế hệ, bên kia là làn sóng công nghệ 4.0 với những giải pháp tiên tiến nhất thế giới. Câu hỏi đặt ra không phải là chọn cái này hay cái kia, mà là làm thế nào để kết hợp hai yếu tố này một cách hài hòa nhất.
Tại hội thảo khoa học về hiện đại hóa thực phẩm truyền thống được tổ chức tại Đại học Công nghiệp TP.HCM, các chuyên gia đã thống nhất rằng việc số hóa quy trình sản xuất không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu bắt buộc để cạnh tranh trên thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.
THỰC TRẠNG VÀ THÁCH THỨC
“Hiện nay ngành công nghệ sinh học thực phẩm rất cần các minh chứng khoa học để đảm bảo an toàn thực phẩm, chứng minh công dụng,” TS. Bùi Hồng Quân – chuyên gia đánh giá trưởng ISO 22000 – nhấn mạnh. “Các thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu truy xuất nguồn gốc minh bạch.”
Điều này đặc biệt quan trọng khi sản phẩm thực phẩm Việt Nam muốn thâm nhập vào các thị trường phát triển như EU, Nhật Bản hay Hàn Quốc. Những thị trường này không chỉ đòi hỏi sản phẩm phải ngon, an toàn mà còn phải có đầy đủ các chứng từ khoa học chứng minh mọi tuyên bố về công dụng và chất lượng.
CÔNG NGHỆ THAY ĐỔI QUY TRÌNH SẢN XUẤT
Ông Trần Sơn Tùng, CEO NDBio, đã trình bày những thay đổi căn bản mà công nghệ cao đang mang lại cho ngành. “Với hệ thống lên men tự động kết hợp trí tuệ nhân tạo, chúng tôi đã giúp các doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu suất mà còn đảm bảo chất lượng ổn định,” ông Tùng chia sẻ.
Các công nghệ như Internet of Things (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn đang từng bước thay đổi cách thức sản xuất thực phẩm. Thay vì dựa vào kinh nghiệm và trực giác, các nhà sản xuất hiện có thể sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định chính xác và kịp thời.
ỨNG DỤNG THỰC TẾ TRONG SẢN XUẤT
Một trong những ứng dụng tiên tiến nhất là công nghệ Digital Twin – tạo ra “bản sao số” của hệ thống sản xuất thực tế. Công nghệ này cho phép các kỹ sư mô phỏng hàng nghìn kịch bản khác nhau, tối ưu hóa quy trình trước khi triển khai thực tế, từ đó tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí nghiên cứu phát triển.
Hệ thống cảm biến thông minh có thể giám sát liên tục các thông số quan trọng như nhiệt độ, độ pH, nồng độ oxy, và nhiều chỉ số khác. Khi phát hiện bất thường, hệ thống có thể tự động điều chỉnh hoặc cảnh báo cho nhân viên kỹ thuật để xử lý kịp thời.
VAI TRÒ CỦA DỮ LIỆU TRONG CHỨNG MINH CHẤT LƯỢNG
“Ngành công nghệ sinh học thực phẩm cần nhiều dữ liệu hơn làm minh chứng cho các công dụng tự tuyên bố, tránh trường hợp tuyên bố miệng không có bằng chứng khách quan,” TS. Bùi Hồng Quân nhấn mạnh. “Đây chính là lợi thế lớn mà các công nghệ số mang lại.”
Trong quá khứ, việc chứng minh chất lượng và công dụng của sản phẩm thực phẩm thường dựa vào kinh nghiệm truyền miệng hoặc những nghiên cứu nhỏ lẻ. Giờ đây, với khả năng thu thập và phân tích dữ liệu lớn, các doanh nghiệp có thể tạo ra những cơ sở khoa học vững chắc cho mọi tuyên bố về sản phẩm của mình.
NHỮNG DOANH NGHIỆP TIÊN PHONG
NDBio là một trong những đơn vị tiên phong trong việc ứng dụng các công nghệ này vào thực tiễn sản xuất tại Việt Nam. Với nhiều năm kinh nghiệm, công ty không chỉ cung cấp thiết bị mà còn chuyển giao toàn bộ quy trình công nghệ, từ giai đoạn nghiên cứu đến vận hành thương mại.
Điều đáng chú ý là các giải pháp của NDBio không chỉ tập trung vào công nghệ lên men mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác trong sinh học phân tử như HPLC (sắc ký lỏng hiệu năng cao) và FPLC (sắc ký lỏng protein nhanh), giúp các doanh nghiệp có thể phân tích và kiểm soát chất lượng sản phẩm ở mức độ phân tử.
ĐÁNH GIÁ CỦA CHUYÊN GIA
“NDBio đang đi đúng hướng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp hiện đại hóa ngành thực phẩm,” TS. Bùi Hồng Quân đánh giá. “Việc kết hợp giữa công nghệ hiện đại và hiểu biết sâu sắc về đặc tính của từng loại thực phẩm là chìa khóa để tạo ra những sản phẩm có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.”
TƯƠNG LAI CỦA NGÀNH
Với những bước tiến vững chắc trong việc ứng dụng công nghệ cao, ngành thực phẩm Việt Nam đang từng bước rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển. Sự kết hợp hoàn hảo giữa truyền thống và hiện đại không chỉ giúp bảo tồn những giá trị văn hóa ẩm thực mà còn nâng tầm sản phẩm Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Những gì đang diễn ra không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ mà còn là cuộc cách mạng tư duy. Từ sản xuất dựa trên kinh nghiệm, ngành đang chuyển sang sản xuất dựa trên khoa học và dữ liệu. Đây là bước ngoặt quan trọng giúp ngành thực phẩm Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn chinh phục các thị trường khó tính nhất trên thế giới.